Res publica Sinarum

(Redirectum de Taivania)
Taivania hic redirigitur. Si de geographia insulae Taivaniae sive Formosae quaeris, vide Formosa.
Wikidata-logo.svg Res publica Sinarum
Res apud Vicidata repertae:
Res publica Sinarum: insigne
Res publica Sinarum: vexillum
Terra continens: Asia
Territoria finitima: Iaponia, Philippinae
Locus: 24°0′0″N 121°0′0″E
Caput: Taipeia
Nomen officiale: Republic of China, 中華民國, สาธารณรัฐจีน

Gestio

semi-presidential system, democratia
Princeps: Tsai Ing-wen
Praefectus: Su Tseng-chang
Consilium: Legislative Yuan
Situs interretialis

Populus

Numerus: 23 593 794
Sermo publicus: National language of Republic of China, lingua Sinica, Hakka, Formosan languages, Taiwanese Hokkien
Zona horaria: UTC+8
Moneta: New Taiwan dollar

Commemoratio

Paean: National Anthem of the Republic of China
Praeceptum: no value

Sigla

ISO TW, TWN, 158; IOC ROC, TWN
Dominium interretiale: .tw
Praefixum telephonicum: +886

Tabula aut despectus

Res publica Sinarum: situs

Res publica Sinarum (Sinice: 中華民國 Zhōnghuá Mínguó), communiter nostra aetate Taivania[1] (臺灣 sive 台灣 Táiwān) vocata, est civitas sui iuris in Asia Orientali sita,[2][3] quae omnem Sinarum regionem maximamque partem Mongoliae vindicat, cum revera Formosa tantum minoresque aliquot insulae in eius imperium dicionemque maneant. Secundum Rem publicam popularem est Taivania provincia iure Sinarum, quae contra legem depositum bellum civile post occupatur, plurimisque a civitatibus Consociationis Nationum vindicatio haec conservatur; tamen flagitant nostra aetate plurima populi Taivaniensis pars ut suis legibus vivant nec Sinarum regionem vindicent neque iam Sinas sed Taivanenses sese vocent. Qui cum vehementius a Rei publicae popularis principibus vituperantur nihilominus multos habent apud Civitates Foederatas sociosque illorum fautores, nec iam liquet utrum sua in tutela mansura an ut a Re publica populari vincatur sit futura.

Inter civitates finitimae sunt res publica popularis Sinarum ad septentriones et occidentem, Iaponia ad septentriones et orientem, et Philippinae ad meridiem. Insulae Tavaniae est area 35 808 chiliometrorum quadratorum. Iuga montium duas partes orientales ac planities in tertia parte occidentali dominantur, ubi plurimi civitatis incolae habitant. Taipeia est caput et maxima regio metropolita. Aliae urbes magnae sunt Taipeia Novai, Kaohsiung, Taichung, Tainan, et Taoyuan. Taivaniae, cui sunt 23.7 milliones incolarum, inter densissime habitatas orbis terrarum civitates numeratur, Frequentissima civitas et maxima oeconomia est, quae socius Consociationis Nationum non est.

HistoriaRecensere

Res publica Sinarum 1912 conditaRecensere

 
Sun Yat-sen, rei publicae sectator, princeps copiarum meridianarum
 
Yuan Shikai, primus rei publicae praeses

Sinas ex omni memoria aetatum vel reges habuere vel imperatores; libertas et res publica numquam ante est instituta. Nec Mongolica incursione consuetudo ut mutaretur, neque dominio Mandshurico iam consenescente effecit, donec admotis cum externis nationibus controversiis, bello sumpto, statimque et patefactae antiqui imperii impotentiae causa reconflatique insiti genti Sinicae spiritus, ne diutius ab alienigenis more quamvis ipsis accedente imperarentur, undique factis defectionis multa pars ad meridiem, ubi maxima novarum sententiarum auctoritas, suis legibus esse indixit. Quam cum rem animadvertere proceres, imperatore iam aetate parvulo, metu infamiae defectus ad unum Yuan Shikai, qui summam imperii tenebat, coaluere omnes; hic enim diutius bellum cum defectoribus gerens ob innumerabiles oppressos hostes magnam in infamiam erat rei publicae fautoribus, nec licuit in otio agere tempus, quamquam iam ab imperio dudum secessisset, imperatoris ministrorum precibus militiae rediit. Iam verum, nescio an necessitatis ruinae imperii conscius, sectatorem libertatis simulans anno 1911 se cum rei publicae principe Sun Yat-Sen ad evertendos Mandshuricos coniurationem coniunxit.

Sed interdum partis meridianae duces, seu quid de Yuan Shikai suspicarentur, seu visis imperatore familiaribusque suis potentia non iam valere, antequam illi duo res novas molirentur concilium vocavere, Sun Yat-sen ad magistratum summum exsustulere; quae cum exaudisset Yuan Shikai, indignitate omissi sui nominis iratus, fidem esse fractam aiens; secundo anno vi et minationibus, comitantibus contra leges armatis suis abdicationem imperatoris tutores flagitavit. Mater huius (quia id temporis tutelam una gerebat), iniquum locum ad obsistendum arbitrata, iniquiorem autem ad commorandum, dum crebrescerent rei publicae fautores qui ipsos ad mortem duci mallent quam eiicere, condicionibus adceptis imperium Mandshuricum edicto dissolvit. Quam cum famam tulisset Yuan Shikai, remque publicam Sinarum conditam pronuntiasset, epistulam a Sun Yat-sen accepit, qui concertatorem suum novae rei publicae praesidem est fassus. Tum hic Nanchini ut curator libertatis propagandae mansit, ille Pechini praeses; nec verum iam resedit inimicus inter eos animus. Nam factioni Sun Yat-sen adhaerenti, nomine Kuomintang, vetus diffidentia illius copiarum, quae haud multo ante Mandshuricis hostibus servirent; accedit porro, quod libertate et defectionibus expertes, dominatu eductae, ut haud dubium quorsum ruerent, si movendum esset civile bellum. Eo igitur metu detenti, quin libentius regnum Pechini praesidemque adiuvarent, ad tempus suis legibus vivebant.

Tempus tumultuosum (1912–1927)Recensere

Mox tumultus inter eas factiones erupit; causa huius proxima est, quod Song Jiaoren, socius Sun Yat-sen duxque id temporis Kuomintang, anno 1912 suffragiis populi summae auctoritatis in conventu nationali potitus, Sciamhaevi ineunte veri suspiciosius est interfectus. Nec liquet, utrum Yuan Shikai iussu annon, dum modo credibile videbatur omnibus; equidem Sun Yat-sen ceterique socii novas iterum res moliti, proeliis decertatis, devicti penitus Iaponiam in exsilium refugerunt. Kuomintang proscripta, dimissa conventu nationali omnia in praesidem cecidere, qui tum 1914 anno restitui imperium seque imperatorem fieri pronuntiavit. Ea fama vulgata, statim insperatae novae defectiones, praetexto rei publicae tuendae, ab interna exercituum imperialium sunt exortae. Has cum videret Yuan Shikai se nequire comprimere, serius renovationem imperii abiuravit quam oportet; nam tertio anno gravescente valetudine, aestate media decessit vita, nullis in re publica reliquis, qui rerum potiri valerent. Secuti tot duces deproeliantes, quot erant provinciae; res autem publica, quamvis inpotens imperare, factionibusque Sun Yat-sen et Yuan Shikai iam pugnantibus, Pechini manebat.

Iam refugus dudum Iaponiae Sun Yat-sen, confirmandamque rem publicam et duces militum subigendos ratus, anno 1917 reversus Cantoniam paratum in duces provinciales bellum. Tunc enim primo bello mundano contra Germaniam res publica interfuit, ut coloniae huius in Sinis liberarentur; nec bellum aliter confectum, quam Germania victa anno tertio, neque tamen coloniae eius, ut decretum est Lutetiae, in manu Sinarum redditae, sed assignatae Iaponiae; quam cum famam accepissent, statim ad vias ruere cunctis in urbibus turbae contra eos qui summam rerum administrant, deseruisseque et prodidisse civitatem vehementer adcusantes. Is autem reficiens Kuomintang, bello cum Pechino moto, neque verum auxilii gentium Europaeum potiri valens, cum libertatis causam subvenire eas arbitratus subsidium poposcisset, bis repulsus tandem sese ad recenter conditam Sovieticam Unionem advertit. Namque eodem tempore nec iam Iosephus Stalin rerum potitus, et cupiens communisticam doctrinam alias in gentes vulgare ipsi qui ibi rem publicam tenent factionem eiusdem doctrinae apud Sinas condere parabant; quos cum Sun Yat-sen accedisset causa Kuomintang adiuvandi, libentius et auxilium promissere ac Adolphum Ioffe, versatum hominem in legationibus, legatum missere, qui Unionem Sovieticam daturam operam, ut vincantur provinciales duces, anno 1923 Sciamhaevi declaravit.

Interim et Sun Yat-sen tanta rei publicae servandae mole fessus et aegritudine anno 1925 vita excessit. Iam enim ipsa Kuomintang, vacillans ambigensque utrum danda in consultores Sovieticos fides, qui coniunctionem cum communistica factione hortarentur (namque erant et omnes communisticae factioni adhaerentes id temporis pars multa Kuomintang), in duas partes est divisa, quarum haec cum Sovieticis consentiebat, illa vi ob metum perimere communistas studebat, ultraque autem ad Chiang Kai-shek, qui Sun Yat-sen exstinctum post militiae praevalebat, ut arbiter controversiarum spectabant. Qui cum primum sese ad partem Sovieticis fautorum adpellens, alterae ducibus in custodiam traditis, qui iam amentius in sicam capitaleque odium occurrebant; mox verum et contra eam faciens impetum, Sovieticis consultoribus in exsilium pulsis, gradatimque in vim apertam recurrens die 12 Aprilis 1927 vel ad mortem duci vel adeo protinus trucidari in viis communistas iussit. Nec talem caedem sine causa fecit; equidem quod priori anno bello rursus moto cum Pechino, multis provinciis in Kuomintang obvenientibus, quarum multa pars populi communistis concors, his autem cadentibus in suspicionem, ne novarum provinciarum favori freti contra ipsum sentirent, Nanchino capto decrevit ne iam superesse communistas pateretur. His proscriptis, bello perfecto, capite Nanchini rei publicae instituto, summae imperii potitus Chiang Kai-shek bellum cum ceteris provincialibus ducibus iam parabat.

Decem anni Nanchini (1927–1937)Recensere

 
Chiang Kai-shek, dux militaris et praeses Rei Publicae Sinarum.

At ubi primum Nanchinum captum, simul venit plurima pars provinciarum ad Chiang Kai-shek praesidem petitum clementiam, cum se in eius nomen iuraturum profiterentur; relictam unam provinciam, Manchuriam olim terram, tum sub duce Zhang Zuolin subiectam et Nanchinum Tokiumque, ubi crescebat militaris factionis auctoritas, ut iungerent suam in dicionem certabant. Namque apud Iaponenses saepe et tunc praevalebant, qui inevitabile bellum fore cum Sinis gerendum rati, Manchuriam autem, quia proxima est suae parti orbis terrarum, sub sese ut primum subiciendam; hi cum exaudissent Zhang Zuolin cum Kuomintang pactum pacemque conciliatam, metu praematurae Nanchini victoriae postridie (4 Iunii 1928) illum redeuntem pyrobolis in vicino Mukden interfecere. Quo defuncto, filius Zhang Xueliang rerum potitus, aggressionem Iaponicam timens mox ad Chiang Kai-shek refugit; postea enim cunctas in dicione Sinas hic tenebat.

Nec tamen pace diu fructi sunt. Namque et intestinum malum, dum proscripti communistae assidue res novas moliti, quamquam iterum iterumque oppressi, tamen locum montanum inter meridiem et solis ortum occupabant; porro quidem ac externis hostibus circumventum, adeoque Iaponenses frustrationis ante memores. Hi enim die 18 Septembris 1931 incursionem incohavere, praetexto autem hoc, quod via ferrata, qua coloniae suae cum ceteris partibus continentis terrae conexae, Sinensibus a militibus perdita esset; quinto die, cuncta Manchuria devicta, simulque Chiang Kai-shek sese omni magistratu abdicavit. Captam terram, quia periculum adiectionis victoribus videretur, Europaeis nationibus vetantibus, sub libertatis specie in imperium novum Manchukuo revertere, imperatore Puyi, qui et ante ultimus fuit familiae Cim. Hac et aliis cladibus incensi communistae, quorum summa imperii iam ad Wang Ming cecidit, Sovietica re publica instituta bellum in Nanchinum movere; mox minis belli civilis moti proceres rei publicae Chiang Kai-shek ut rediret ad magistratum poposcere. Is cum illos esse delendos censuisset, adcepto magistratu, impetum quinquies factum, praeferens civili defectioni quam hostibus externis opprimere, anno 1934 tandem capiti horum appropinquabat. Qui iniquum locum arbitrati seque movendum ad occasum solis, donec tuti et remoti quicumque adessent loci reperirentur; itaque eiecto Wang Ming, novo duce Mao Zedong locum quem adhuc occupavere reliquere. Advenientes secundo anno in vicino Yan'an, qui adhuc a sociis Sovieticorum copiis regnabatur, se suis legibus esse contra Chiang Kai-shek indixere. Hic cum famam eam exaudisset, Zhang Xueliang primum, mox et ducem Yang Hucheng imperavit ut novum caput communistarum obsidentes delerent.

Consilium autem his duobus aliud fuit; namque alter scilicet iniure a Iaponia captis patribus finibus iratus, alter verum, seu concordia occulta cum communistis, ut sunt qui dicant, sive minacibus externorum hostium sine dolo impulsus. Utcumque id esset, consentiebant neque oboediendum duci et vi eundem adprendendum, cum nullo modo aliter ei suaderi ut consilium mutaret videretur; quam ob rem, Chiang Kai-shek ad Siganum nuntiato adventu, die 12 Decembris 1936 suos imperare ut praesidem apprensum abriperent. Exaudita fama, ut praeside incluso, legatis ad Mao Zedong missis causa paciscendi; populum auctores ipsius vehementer hortatos, ut uno animo bellum cum Iaponiensibus gereretur. Reliqui, qui rem publicam tenent, condicionibus disceptare simulantes, ceterum parata expediendi ratione exercitus inducere in coniurationis principes. Nec tamen ad arma concurrere; communistis participibus praesidis necis fieri nolentibus, vituperantibus aliis nationibus, quorum imprimis Iosephus Stalin tum Sovieticorum princeps, vix remorata est illius liberatio. Inde sane causis in auctores actis, dato iudicio; sed item remissis in communistas impetibus, metu adductus, ne bis in tantum capitis periculum esset arcessendum neve peterent Iaponenses ultionem, ad tempus animadvertebat praeses externos ad hostes.

Bellum contra Iaponiam (1937–1945)Recensere

  Commentatio principalis: Secundum Bellum Sino-Iaponense

 
Milites male instructi Rei Publicae Sinarum impetum Japonicorum ad finem erga Birmaniam defendebant

Die 7 Iulii 1937, Iaponici Sinam invaserunt post "casum pontis Marci Poli," quod initium belli mundani in Asia fuit. Iaponici magnas partes Sinarum expugnaverunt, et Kuomintang et Communistas ad foedus coegerunt. Itaque dehinc una contra hostes pugnaverunt, sed utrumque in alterum fidem non habuerunt. Anno 1945, Iaponia a Civitatibus Foederatis coactus deditionem hostibus suis obtulit.

Bellum civile (1945–1949)Recensere

Paulo post invasores pulsos factiones Sinarum iterum bellum civile coeperunt, sed hoc tempore communistae victoriam reportaverunt. Mense Septembri 1949, Chiang Kai-Shek cum militibus suis a terra continenti fugere coactus est, et in Taivaniam insulam se recepit. Quam communistae expugnare non potuerunt, quod Civitates Foederatae eos arcebant. In terra continenti 1 Octobris 1949, Res Publica Popularis Sinarum rite condita est.

Res Publica Sinarum in insula Taiwan (ab anno 1949)Recensere

Chiang Kai-Shek se praesidem totius Sinae esse praedicare non desistebat, neque terram continentem expugnare potuit. Itaque nunc duae res publicae sinarum fuerunt. Chiang Kai-Shek quasi dictator regnavit, et paucos annos post mortem eius (anno 1975) Chiang Ching-kuo, filius, anno 1978 praeses factus est, qui paulatim democratiam induxit. Anno 2000 denique primus praesidens, qui non factioni Kuomintang interest, creatus est.

Negotia exteraRecensere

Anno 1949, omnes paene civitates Rem Publicam Sinarum comprobaverunt et Rem Publicam Popularem Sinarum esse negaverunt, sed postquam Communistae 1964 primam bombam atomicam accenserunt, multae civitates eos recognoverunt, ut anno 1979 etiam Civitates Foederatae. Hodie pauci admodum nationes legatos in Taiwan mittunt.

PinacothecaRecensere

NotaeRecensere

  1. Reijo Pitkäranta (Nuntii Latini), 18 Martii 2005, De nova Sinarum lege
  2. Fell, Dafydd (2018). Government and Politics in Taiwan. London: Routledge. p. 305. ISBN 978-1317285069 
  3. Campbell, Matthew (2020-01-13). "Frayed in Taiwan.". Bloomberg Businessweek (4642): 34–39 .

Nexus interni

Nexus externiRecensere

  Vicimedia Communia plura habent quae ad rem publicam Sinarum spectant.
  Situs geographici et historici: Locus: 24°0′0″N 121°0′0″E • OpenStreetMap • GeoNames • Thesaurus Getty • Commentatio Theodisce, Francogallice, Italice apud Lexicon historicum Helveticum  Treccani • Encyclopædia Britannica