Salsamenta Pictavensium

Salsamenta Pictavensium est brevis collectus praeceptorum culinariorum quae servantur inter formulas medicinales (titulo Regula de medicinalibus) in libro manuscripto saeculo XII scripto. Antiquissimus esse censetur omnium textuum coquinariorum Europaeorum mediaevalium. A Faith Wallis anno 2013 repertus est. Liber manuscriptus olim ad prioratum ecclesiae cathedralis Dunelmensis pertinuit sed hodie in bibliotheca collegii Sidney Sussex Cantabrigiensis iacet sub numero 51, siglo bibliothecario Δ 3 1. Praecepta salsamentorum folio 39r-v leguntur. Fasciculus formularum medicinalium (titulo Regula de medicinalibus), ubi latent, inter annos fere 1150 et 1175 exscriptum esse censetur.[1]

"Incipiunt diuersa genera pictauensium salsamentorum": initium textus (Collegium Sidney Sussex Cantabrigiense MS. 51 f. 39r)

De gastronomia Pictaviensi saeculi XIIRecensere

Perpaucis rebus de gastronomia regionum Europaearum alibi scriptis, Radulphus de Diceto Londiniensis in historia sui temporis, titulo Ymagines historiarum, sub anno 1151 de indole Pictaviensium disseruit:

Quae cum ad superbiam hostium edomandam instanter institerit, et post belli sudores in bona quiete perstiterit, ilico tota defluit in voluptatem; sic palato deserviens ut in saporibus distinguendis, conficiendis et discernendis privilegio gratiae singularis effulgeat, sic linguae satisfaciens, ut in salibus condiendis licet mordacibus plurimum civilitatis annexum. Itaque Pictavienses in vulgarium esu carnium bovinam avidius amplectuntur. Cum vero piper et allium mixtim in mortarium detruduntur, ad condimentum utriusque caro recens nunc succum exigit pomorum silvestrium, nunc a viminibus pampino coaetaneis ius deposcit extortum, nunc uvarum liquorem desiderat primitivarum. Cum dies venerit indulgentior, campestria nec fastidiunt, nec nimis appetunt affectuose. Sed anatem vel laqueolo comprehensam vel obvolutam reticulo devote requirunt; quam ad ignem lignorum viridium appositam studiose satis tractant delitiose. Laxatis retibus piscium in capturam si lautiora casus obtulerit, quod quidem raro non evenit, nunc extrahitur sturgio regium reservandus in cibum, nunc flumini latenter immerses muraena labitur insidias.[2]

Illis verbis condimentum vel salsamentum curiose descriptum est quo piper et allium ex agresta sive aceto temperantur. Fluminibus Pictaviensibus non muraena stricto sensu sed lamprida quaeritur; sicut et sturio, rarissime nostris diebus reperitur.

Textus praeceptorumRecensere

In enumeratione codicis Cantabrigiensis, olim Dunelmensis, hae praecepta data sunt:

  • [39r] Incipiunt diuersa genera pictauensium salsamentorum. Petrosilini et saluie succum cum aceto distemperatum cum pipere et allio fortiter trito commisce, et cum his carnem sulcitam comede.
  • Ad minutos pisciculos coriandri et allii sucum cum pipere et allio temperatum.
  • Ad agnos: piper cum ac[e]to temperatum.
  • Ad arietes: de suco serpili, coriandri, [p]etrosilini, costi, saluie, satureie, abrotani, ysopi, et duobus foliis lauri, cum aceto distemperato, et bene colato, distempera piper et allium.
  • Ad carnem uacciniam succum satureie cum aceto distemperato: cum pipere et allio misce.
  • Item ad idem sucum racemorum colatum: cum allio [et] pipere misce.
  • Ad pullos satureie sucum colatum cum aceto distemperatum coniunge.
  • Item ad carnem sulciatam: sucum petrosilini et acidum colatum. cum pipere misce.
  • [39v] Ad anseres: piper et allium distempera cum acido carui agreste cumino. [Lectio incerta]
  • Ad gallinam in hieme: allium, piper saluiam cum aqua tepefacta.
  • In quocumque tempore uolueris carne porcina atque bouina cum sinapi: distempera acete utere. In omnibus supradictis, piper allio preualeat.[3]

Insequitur praeceptum, rubrica "zinziber conditum", quod aut coquinarium aut medicinale censeri licet.

Salsamentum PictavensiumRecensere

Salsamentum Pictavensium singulare in duobus fontibus eiusdem aevi describitur, etiamsi vocabulum "Pictavensium" variis erroribus celatur. Fontes ambo e medicina schola Salernitana orti sunt. Circa instans, auctoris incerti, his verbis:

Acetum confortat appetitum. Accipe salviam petroselinum piper mentam et contere et distempera cum aceto. Tale salsamentum dicitur pictamentum/pictacensium/pictavensium/pictamense.[4]

Matthaei Platearii Practica verbis quae sequuntur:

Si fuerit in ore stomachi [fastidium], detur salsamentum Pictauensium quod fit ex petrosilino, modica saluia, piper et modico allio modico aceto distemperatis. Detur etiam salsamentum factum ex semine sinapis trito cum mica panis, et distemperato cum aceto.[5]

"Salsa" sine nomine, ab his haud multo differens, in Regimine sanitatis Salernitano poëtico legitur:

Salvia, serpillum, piper, allia, sal, petrosillum,
Si bene condantur et aceto confiteantur,
Ex his fit salsa, si non sit regula falsa.[6]

NotaeRecensere

  1. #Gasper et Wallis (2016) p. 7 recensionis praeliminaris
  2. W. Stubbs, ed., Radulfi de Diceto decani Lundoniensis opera historica (Rerum Britannicarum Medii Aevi scriptores. Londinii, 1876) vol. 1 p. 294
  3. #Gasper et Wallis (2016) p. 32 recensionis praeliminaris
  4. Hans Wôlfel, ed., Das Arzneidrogenbuch Circa instans in einer Fassung des XIII Jahrhunderts aus der Universitätsbibliothek Erlangen (dissertatio Berolini, 1939) p. 15, fide #Gasper et Wallis (2016) p. 32 recensionis praeliminaris
  5. #Gasper et Wallis (2016) p. 33 recensionis praeliminaris, cf. Victoria Recio Muñoz, ed., La «Practica» de Plateario. Edición crítica, traducción y estudio. Sismel: Edizioni del Galluzzo, 2016
  6. Salvatore de Renzi, ed., Collectio Salernitana vol. 1 (Neapoli, 1852) p. 454, fide #Gasper et Wallis (2016) p. 38 recensionis praeliminaris

BibliographiaRecensere

Nexus externiRecensere